En Sıcak Konular

Nerde o eski "Ramazaniyeler"

3 Ekim 2007 18:23 tsi
Nerde o eski Ramazan ayı, kültür ve folklorumuza zenginlikler katıyor. eski ramazanlara ilişkin bilgileri klasik edebiyatımızın kasidelerindeki, teşbip ve ramazaniye bölümlerinde bulabiliyoruz..

Ramazan ayı, kültür ve folklorumuza zenginlikler katıyor. eski ramazanlara ilişkin bilgileri klasik edebiyatımızın kasidelerindeki, teşbip ve ramazaniye bölümlerinde bulabiliyoruz. Ramazaniyeler daha çok devlet büyüklerine ramazan ayının gelişini tebrik amacıyla sunulmuşlar.

Ramazaniyelerde çoğunlukla camilerin dolup taşması, içki müptelâlarının ve tiryakilerin tövbe edip oruca başlaması, iftar sofraları, teravih, sohbetler, camilerin mahyalarla donatılması ve ramazan eğlenceleri gibi konular işlenmiş.

Devrin hayatını canlı bin ifade ile aksettiren, Lâle Devri’nin neşeli şairi Nedim’in Veziri-i Azam İbrahim Paşa’ya yazdığı kasideden örnek vermek istiyorum.
Nedim bu kasidesinde örf ve adetlerden de söz etmişti. Bugün ancak meddah ağzı ile okunabilecek olan ramazan kasidesinden birkaç beyit şöyle:

“Bağdaten sabit olup gurre firâşında imâm,
Hâb için yatmış iken etti teravihe kıyam.
Baş kaldırmadılar öğleyedek uyhudan
Yevm-i şek zevkine hazırlanan ashâb-ı kiram.
Şu soğuk günlere bir pâre ısındırdı bizi,
Bir gün evvel erişip geldi hele mâh-ı siyâm.
...”

Mahalle imamını, bekçisini, keyif ehlini tasvir eden bu kaside bu şekilde sürüyor. Şimdi biz, sarayları, konakları bir yana bırakıp, İstanbul’un mahalle aralarına dalalım.

Türk mahallesinin en sevimli kişilerinden biri olan gece bekçisi bu ay şair kesilir, gece mahalle aralarında davulunu çalarak, halkı sahura kaldırırken, maniler de söylerdi. Bu manilerde eski Türk örf ve adetlerine ait bir yığın çizgiye rastlarız.
Folklorumuzda öylesine zengin bir mani birikimi var ki, adeta, ramazan boyunca halkımız manilerle her türlü iletişimi sağlamış.
Gerçekten öyle. Ramazan manilerinin okunması ayın görülmesi ile başlar:

“Gûş et sedayı bu gece, / Et merhabayı bu gece, / Benim devletli efendim; / Gördüler ayı bu gece.”

Evet arkasından ramazan günleri ayrı ayrı manileşirdi:

“Haktan bize geldi ihsan, / Müşkil işler âsan, / Bu gecemiz ibtidadır, / Ey mâh-ı sultan merhaba...”

Ramazanın birinci gününden itibaren her gün iftarda, sahurda değişik konulara ilişkin maniler okunurdu. Ramazanın onbeşinden sonra, artık ayrılığın yaklaşmakta olduğu hissedilir. Onbeşinde askere baklava çıkarılırmış:

“Bu gece onaltı sayı, / Gidiyor ramazan ayı, / Yeniçeri padişahtan / Aldı bugün baklavayı.”

Bekçiye ve davulcuya bahşiş daha çok Ramazan’da veriliyor olmalı. Hemen bütün konuların arasından kibarca bahşiş isteği görülüyor:

"Güle geldim evinize, / Selâm verdim cümlenize, / Bahşişimi vermezseniz / Darılırım hepinize..."

Anadolu’nun hemen her yöresinde az da olsa Ramazan okşaması adı verilen mani geleneği sürüyor. Evlerden verilecek hediyenin ve paranın çok olması için mani sözleri süsleniyor, muhatabı övülüyor:

“Koşa koşa indim geldim / Davulumu vurdum deldim / Hanenize yeni geldim / Uyan beyim güle boyan.

Evlerinin önü üzüm / Yaprakları düzüm düzüm / Uyandın mı iki gözüm / Uyan beyim güle boyan...."

Sahur manilerini çoğaltmamız mümkün. Ama biz yine bir Bektaşi fıkrası ile soluklanalım:

Bektaşi bu ya! Oruç tutmazmış. Ama her gece sahura kalkarmış. Karısı demiş ki:
“A efendi, oruç tutmuyoruz; ne diye bana zahmet verirsin, kendini de zahmete sokarsın. Neden sahura kalkarız ki?
Erenler: “A kadınım” demiş: “Namaz kılmayız, oruç tutmayız. Bir de sahur yemezsek Müslümanlığımız nereden belli olacak?

Eskiler derler ki, nakl-i küfür, küfür değildir. İşte bunun için halkımız söylemek istediğini, Bektaşi’ye, Nasrettin Hoca’ya söyletmiş yüzyıllar boyu. “Nakl-i küfür, küfür değildir” fetvasına uymuşlar. Bektaşi’ye, Nasrettin Hoca’ya yükletmişler esprilerini. Allah var, onların da gıkı çıkmamış.

Ramazan girmiş. Hoca demiş ki: “Bilmeyenler sorarlar. Hoca ayın kaçı derler. Ben de bilmem ayıp olur. İyisi mi bir çömlek alayım; her gün içine bir taş atarım, soran olursa sayar söylerim.”
Düşündüğünü yapmış. Yapmış ama, muzibin biri, haber almış bunu; gitmiş çömleğe bir avuç taş doldurmuş.
Olacak bu ya, biri Hocaya: “Hoca” demiş. “Bugün ayın kaçı?” Hoca:
“Vallahi bilmem ya, çömlek yanılmaz.” Gitmiş taşları boşaltıp saymaya başlamış. Bakmış yüz kırk beş. “Ay bu kadar sürmez ya,” demiş. Dönmüş sorana: “Ay bugün yüz yirmi.”
Soran: “Hoca!” demiş; “Hiç ay yüz yirmi olur mu?” Hoca:
“Sen şükret bana” demiş. “Çömlek hesabına kalsaydı, bugün ayın yüz kırk beşiydi.


İlknur Daşdemir / Boyuthaber



Bu haber 2,697 defa okundu.


Yorumlar

 + Yorum Ekle 
    kapat

    Değerli okuyucumuz,
    Yazdığınız yorumlar editör denetiminden sonra onaylanır ve sitede yayınlanır.
    Yorum yazarken aşağıda maddeler halinde belirtilmiş hususları okumuş, anlamış, kabul etmiş sayılırsınız.
    · Türkiye Cumhuriyeti kanunlarında açıkça suç olarak belirtilmiş konular için suçu ya da suçluyu övücü ifadeler kullanılamayağını,
    · Kişi ya da kurumlar için eleştiri sınırları ötesinde küçük düşürücü ifadeler kullanılamayacağını,
    · Kişi ya da kurumlara karşı tehdit, saldırı ya da tahkir içerikli ifadeler kullanılamayacağını,
    · Kişi veya kurumların telif haklarına konu olan fikir ve/veya sanat eserlerine ait hiçbir içerik yayınlanamayacağını,
    · Kişi veya kurumların ticari sırlarının ifşaı edilemeyeceğini,
    · Genel ahlaka aykırı söz, ifade ya da yakıştırmaların yapılamayacağını,
    · Yasal bir takip durumda, yorum tarih ve saati ile yorumu yazdığım cihaza ait IP numarasının adli makamlara iletileceğini,
    · Yorumumdan kaynaklanan her türlü hukuki sorumluluğun tarafıma ait olduğunu,
    Bu formu gönderdiğimde kabul ediyorum.




    En Çok Okunan Haberler


    Haber Sistemi altyapısı ile çalışmaktadır.
    56,393 µs